Programma cursussen najaar 2017

C3-c00kW8AA4wgr

 

In actie tijdens HOVO-cursus in Leiden februari 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. De weg van het mensenleven

Een filosofisch onderzoek naar zin, zinloosheid en zingeving

T002-007
Filosofie is het al duizenden jaren durende gesprek van de mens met zichzelf. Wat filosofie is, licht op in het filosoferen zelf. Bijvoorbeeld in de bezinning op het menselijk bestaan. Filosofie is betrokken op vragen rond zin, zinloosheid en zingeving. In deze collegereeks onderzoeken we de vraag naar zin om tot diepere inzichten te komen die ons helpen om te gaan met de vraag naar zin. We onderzoeken wat we onder ‘zin’ kunnen verstaan en schetsen manieren om zin te ervaren: zelfontplooiing, te bereiken doelen, spel, vriendschap, ouderschap, kunst, religie. We onderzoeken wat er gebeurt als zingeving faalt, bijvoorbeeld door tegenslagen of verlies. We onderzoeken de ervaring van zinloosheid en de vertwijfeling die daaruit voortkomt.
We onderzoeken dat wat de grootste uitdaging lijkt te zijn voor het ervaren van zin: de dood, zowel die van anderen als van jezelf. We onderscheiden verschillende verhoudingen tot de dood en laten zien dat de dood niet in tegenspraak is met een zin van het leven. Volgens dat inzicht verdient ook de dwaasheid een belangrijke rol: het vergeten van de vraag naar zin en opgaan in het onmiddellijke leven. Denkers als Aristoteles, Epicurus, Montaigne, Erasmus, Schopenhauer, Kierkegaard, Nietzsche en Heidegger zijn onze gesprekspartners.
Waar: HOVO Amersfoort en HOVO Alkmaar

http://www.hovoalkmaar.nl/cursusaanbod/cursusaanbod-najaar-2017/de-weg-van-het-mensenleven

https://www.hovoutrecht.nl/detail_cursus2.phtml?cursusnaam=De+weg+van+het+mensenleven&act_id=2568436&username=vua_guest&password=9999&publish=Y&username=vua_guest&password=9999&groups=HOVOUT&text05=&categorie=wijsbegeerte&activiteit=&subcategorie=&publish=

2. Grond en Afgrond

Een filosofie van het bestaansmysterie

 

https://www.universiteitleiden.nl/hovo/collegeaanbod/filosofie-en-theologie/filosofie-van-het-bestaansmysterie

Soms verwonderen we ons over dat de wereld is, over dat we zelf zijn. Volgens Aristoteles is verwondering het begin van de filosofie: zij motiveert het denken, het onderzoek en de contemplatie. Verwondering neemt vanzelfsprekendheid weg en toont ons de geheimzinnigheid van de wereld en van het eigen bestaan. Bij Aristoteles was de filosofie uiteindelijk gericht op de overwinning van de verwondering door wetenschappelijke vragen te beantwoorden.
In deze collegereeks onderzoeken we een speciaal soort verwondering: die over het bestaan van de wereld als zodanig. Wat gebeurt er in deze ervaring? Is deze verwondering gerechtvaardigd of is het bestaan rationeel verklaarbaar? Hoe verhoudt deze verwondering zich tot de wetenschap?
Als uitgangspunt nemen we de beroemde vraag van Leibniz uit 1714: Waarom is er iets en niet veeleer niets? Deze vraag wordt wel de grondvraag en de ‘meest duistere’ vraag van de filosofie genoemd. In het college wordt betoogd dat de theïstische en atheïstische antwoorden die tot nu toe zijn geprobeerd falen. Het lijkt dat de kosmos geen rationeel te doorgronden fundament heeft: het gaat in ieder geval het denken te boven. We stuiten rationeel op de grenzen van de rationaliteit. Zo wordt een mystieke dimensie geopend die een eigen aard heeft.
We bespreken denkers als Leibniz, Kant, Wittgenstein, Grünbaum, Smith, Craig en Meillassoux en kosmologen als Alex Vilenkin en Lawrence Krauss. Dit college is interessant voor iedereen die geïnteresseerd is in de levensbeschouwelijke situatie van nu en zich graag verdiept in heldere, maar ongewone filosofische gedachtegangen.

Schilderij door Arnold Ziegelaar

Programma van de colleges

  • Verwondering en verbijstering
  • De betekenis van de grondvraag
  • Drie antwoordstrategieën
  • Twee colleges: het absolute niets als mogelijkheid
  • Twee colleges: theïsme en de aporie van de oorsprong
  • Atheïsme en de afgrond van de rede in de natuurwetenschap
  • Het bestaansmysterie
  • Non-theïstische mystiek

 

3. De waarheid in crisis?

In tijden van nepnieuws, alternatieve feiten, complottheorieën, relativisme, statusverlies van filosofie en wetenschap en confrontatie met godsdienstige waarheidsclaims is de vraag naar waarheid zeer actueel. Wat is waarheid? Hoe kunnen we waarheid van onwaarheid onderscheiden? Is er waarheid over de werkelijkheid mogelijk? Vroeger werd gedacht dat er een absolute waarheid over de wereld is, die we door denken kunnen achterhalen of die geopenbaard wordt. Tegenwoordig is het gebruikelijk om te zeggen dat waarheid relatief of subjectief is, dat de waarheid niet bestaat of dat ieder zijn eigen waarheid heeft.

In deze collegereeks onderzoeken we aan de hand van actuele kwesties het waarheidsbegrip en de redenen waarom de achting voor waarheid verdwenen lijkt. We onderzoeken wat we onder waarheid kunnen verstaan, welke problemen met het begrip gepaard gaan en welke fundamentele rol het speelt in onze verhouding tot de werkelijkheid. We staan stil bij belangrijke theorieën over waarheid zoals de correspondentietheorie, de coherentietheorie, de pragmatische theorie, de minimalistische theorie en de consensustheorie.

We onderzoeken de filosofisch-historische achtergronden van de teloorgang van de achting voor waarheid. Daaruit blijkt dat de filosofie de waarheidscrisis deels zelf heeft gelegitimeerd door vooral in de tweede helft van de 20e eeuw relativistische, pragmatische en sceptische opvattingen de boventoon te laten voeren. Dit onderzoeken we aan de hand van Plato, Aristoteles, de Griekse sceptici, Kant, Nietzsche, Heidegger, Kuhn, Popper en Rorty.

Er wordt een waarheidsbegrip verdedigd dat relativisme en scepticisme kritiseert, maar niet terugvalt in het idee van een bereikbare absolute waarheid. Waarheid wordt gerelateerd aan de eindigheid van het menselijk denken en ervaren zonder de mogelijkheid van nieuw inzicht in de wereld uit te sluiten. Dit waarheidsbegrip stelt ons in staat kritisch te staan tegenover de huidige waarheidscultuur terwijl er inzicht is in de redenen voor het ontstaan ervan.

Belangrijk deel van denken over waarheid ligt in de vraag naar rechtvaardiging: hoe kunnen waarheidsclaims gerechtvaardigd worden? Hiervoor zijn methodische principes beschikbaar zoals: waarneming, deductie, inductie, abductie, het scheermes van Occam. Waarheid bereiken is mogelijk als we de eis van absolute zekerheid ervan loslaten en waarheid zien als een benadering, een plausibele bewering die iets zegt over de werkelijkheid en coherent is met andere (ware) beweringen.

 

https://www.hovobrabant.nl/cursussen/cursusaanbod/24250-de-waarheid-in-crisis

 

4. Nietzsche: denker en ziener

Een grondige inleiding

Ziegelaar-Nietzsche

Friedrich Nietzsche (1844-1900) is nog steeds een veel besproken filosoof wiens ideeën niets aan invloed hebben ingeboet. Dit komt mede door de veelzijdigheid van zijn denken. Deze kunnen we samenvatten onder drie gezichtspunten: een poëtisch-levensbeschouwelijk, een kritisch-sceptisch en een moreel-metafysisch denken. In de Nietzsche-receptie wordt meestal steeds een van deze kanten benadrukt en de andere verwaarloosd. De laatste jaren overheerst een onschadelijk beeld dat past bij de authenticiteitscultuur en postmodern relativisme. Dit beeld behoeft bijstelling omdat de scherpte van zijn moraalkritiek en van zijn diagnose van het nihilisme diepe vragen stellen aan de westerse geschiedenis en aan Nietzsches denken zelf.
In deze cursus geven we een breed beeld en ontwikkelen we een kritiek die gezien de grote invloed van zijn denken ook tot cultuurkritiek wordt. We kijken naar zijn atheïsme, naar het nihilisme, naar het machtsdenken en naar de moraalkritiek die vooruitloopt op morele catastrofes. We besteden aandacht aan de interpretatie van Heidegger: Nietzsches filosofie is de uiterste verstrikking in de zijnsvergetelheid.

opbouw
college 1 Invloeden: Heraclitus, Descartes en Schopenhauer
college 2 God is dood: Nietzsches argumenten voor het atheïsme
colleges 3-4 Nihilisme, absurdisme en futilisme
college 5 Radicale scepsis: Nietzsche en het postmodernisme
college 6 Wil tot macht en de eeuwige terugkeer
college 7 Nietzsches moraalfilosofie: van amoraliteit tot immoraliteit?
college 8 Nietzsche en de morele catastrofe
colleges 9-10 Heideggers interpretatie van Nietzsche

http://www.hovo.vu.nl/nl/cursusaanbod/cursusaanbod-najaar/filosofie-en-religie/Nietzsche-denker-en-ziener/index.aspx

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Go to Top