Agenda najaar 2020

Het moeilijke probleem van het bewustzijn

In de afgelopen twee decennia heeft in de Engelstalige filosofie een herleving van het lichaam-geest-probleem plaatsgevonden. Deze herleving is ontstaan doordat tegen de behaviouristische en fysicalistische orthodoxie, die dominant was in de 20e eeuw, belangrijke argumenten zijn ingebracht. Deze argumenten lijken te betekenen dat bewustzijn niet (volledig) gereduceerd kan worden tot gedrag en/of hersenprocessen. Een beginpunt van deze ontwikkeling is het boek The conscious mind uit 1996 van de Australische filosoof David Chalmers. Hij muntte het idee van ‘the hard problem of consciousness’: het probleem dat we subjectief bewustzijn niet kunnen verklaren uit de elektrochemische processen van de hersenen. De argumenten die hij daarvoor gebruikt worden nog steeds bediscussieerd. In het kielzog van Chalmers hebben andere denkers alternatieve theorieën ontwikkeld zoals epifenomenalisme, panpsychisme en eigenschapsdualisme.  In deze collegereeks wordt een beeld gegeven van deze nieuwe ontwikkeling. We plaatsen deze in een verband met de historische opkomst van het moderne lichaam-geest-probleem in de 17e eeuw bij Galilei en Descartes. We vragen ons af wat we onder fysicalisme kunnen verstaan en waarom het lijkt te falen als uiteindelijke opvatting over bewustzijn. We onderzoeken genoemde alternatieve theorieën en de argumenten ervoor en proberen tot een afweging te komen. We bespreken historische denkers als Rene Descartes, Leibniz, Spinoza en Kant en hedendaagse denkers als Chalmers, Nagel, Strawson, McGinn, Goff en anderen.

College 1-2: Het ontstaan van het moderne lichaam-geest probleem in de 17e eeuw: Galilei, Descartes, Hobbes, Spinoza, Leibniz en Kant.

College 3: Wat is bewustzijn? Definities, Qualia, verklaring

College 4: Wat is fysicalisme? Hempel’s dilemma, identiteitstheorie, emergentisme.

College 5-6: Problemen met het fysicalisme: zombie-argument, kennis-argument, transparantie-argument, personalistisch argument

College 7-8: panpsychisme. over de psychische aard van de fysische werkelijkheid, het combinatieprobleem en het bewustzijn van de kosmos.

College 9. Eigenschapsdualisme. Psychofysische wetten, bewustzijn en de interpretatie van de quantummechanica.

College 10 . Afweging en voorlopige conclusie

HOVO Leiden 

https://www.universiteitleiden.nl/hovo/collegeaanbod/filosofie-en-theologie/bewustzijn

Filosofie van ruimte en tijd

Ruimte en tijd zijn de kosmische dimensies waarin ons leven zich afspeelt. Beide zijn raadselachtig. Want wat zijn ruimte en tijd eigenlijk? Waar komen ze uit voort? Waarin verschillen ze van elkaar? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Newton dacht dat ruimte en tijd absoluut zijn, onafhankelijk van de dingen die zich erin bevinden. Volgens Leibniz echter zijn ruimte en tijd er pas als er dingen zijn. Dit meningsverschil werkt nog steeds door in hedendaagse discussies. Ook kunnen we vragen stellen over het geheel van ruimte en tijd: zijn ze eindig of oneindig? Welke globale vorm hebben ze? Onze ervaringswereld is opgenomen in ruimte en tijd, maar hoe ervaren wij ruimte en tijd, wat is hun fenomenologie? Hoe verhoudt die zich tot de fysische ruimte en tijd? In deze collegereeks kijken we vanuit verschillende filosofische perspectieven naar deze vragen. We zullen ze benaderen vanuit de door de fysica geïnspireerde filosofie, maar ook vanuit de filosofie die het bewustzijn centraal stelt. Ook worden enkele oosterse filosofen besproken. We beginnen met opvattingen uit de klassieke oudheid: Aristoteles, Plotinus en Augustinus. Daarna bespreken we de vroegmoderne discussie bij Newton, Leibniz en Kant. Daaropvolgend kijken we naar de moderne discussie in de analytische filosofie. In contrast daarmee bespreken we de fenomenologie van tijd en ruimte bij Husserl en Heidegger. Ook enkele oosterse perspectieven van Dogen en Masoa Abe komen aan de orde. Onderzocht wordt of de fysische en de fenomenologische tijd met elkaar geïntegreerd kunnen worden. Een cursus voor iedereen die geïnteresseerd is in de grondslagen van ons kosmische bestaan.

 

Opbouw collegereeks:

  1. Tijd en ruimte bij Plato, Aristoteles, Plotinus, Augustinus
  2. Ruimte, tijd en de dingen bij Newton, Leibniz en Kant.
  3. 3-4. Schets van een hedendaagse discussie in de analytische filosofie en fysica (o.a. Einstein, Newton-Smith, Dainton)
  4. 5-7. Tijd en ruimte in fenomenologie en zijnsdenken: Husserl en Heidegger.
  5. Tijd en ruimte in het Zenboeddhisme bij Dogen en Masao Abe
  6. De triniteit: ruimte, tijd en bewustzijn, een overkoepeling van fenomenologisch en fyisch denken.
  7. De mysticiteit van ruimte en tijd

HOVO Amsterdam

http://www.hovo.vu.nl/nl/cursusaanbod/najaar-2020/filosofie-en-religie/filosofie-van-ruimte-en-tijd/index.aspx

HOVO Brabant

https://www.hovobrabant.nl/cursussen/1013-filosofie-van-ruimte-en-tijd

Zin zoeken en zin vinden

Een filosofische inleiding

‘Zingeving’ is een veel gebruikt woord. Het lijkt een oplossing voor existentiële problemen die door veel mensen worden ervaren. De vraag naar zin wordt actueel door de ervaring van het ontbreken van zin en van de vertwijfeling die dat oproept. Filosofie is het al duizenden jaren durende gesprek van de mens met zichzelf en is van oudsher betrokken op vragen rond zin, zinloosheid en zingeving. Deze collegereeks heeft tot doel de vraag naar zin te verhelderen. Wat moet we verstaan onder ‘zin’, ‘zinloosheid’ en ‘zingeving’?  We onderzoeken verschillende manieren om zin te ervaren: zelfontplooiing, vriendschap en liefde, kunst, religie. We onderzoeken wat er gebeurt als zingeving faalt, bijvoorbeeld door tegenslagen of verlies. We onderzoeken wat de grootste uitdaging lijkt te zijn voor het ervaren van zin: de dood. We onderscheiden verschillende verhoudingen tot de dood en laten zien dat zij niet in tegenspraak is met een zin van het leven. We onderzoeken vormen van hedendaagse religiositeit: zoals aardse mystiek en oosterse benaderingen. Deze cursus is voor iedereen die meer inzicht wil verkrijgen in het wat vage begrip ‘zingeving’.

 Opbouw collegereeks:

  1. Zin en zingeving: een 5 dimensionaal model
  2. Vrijheid en zelfontplooiing
  3. Vriendschap en liefde
  4. De ervaring van schoonheid
  5. De ervaring van zinloosheid
  6. Meditaties over de dood
  7. Religie en aardse mystiek als derde weg
https://hovonoordnederland.nl/cursussen/189-zin-zoeken-en-zin-vinden

 

Zijn, Tijd en Leegte

Een vergelijking tussen oosterse en westerse filosofie

Afbeeldingsresultaten voor enso

Zijn, tijd en leegte zijn kernwoorden van het filosofische denken, zowel in het oosten als in het westen. In deze collegereeks onderzoeken we fundamentele gedachtegangen rond deze woorden in hun onderlinge samenhang. Doel van de cursus is het ontdekken van verschillen en overeenkomsten tussen oosterse en westerse denkers en daarmee het verdiepen van onze levensbeschouwing.

In het westen staat Zijn, en daarmee samenhangende begrippen als ‘eeuwigheid’ ,‘substantie’ en ‘God’ van meet af aan centraal. Dit begint bij Parmenides en Plato. Nadruk op het (Bewust-)Zijn vinden we ook in de Vedantafilosofie van Shankara en veel later bij Heidegger.

Het niets en de leegte worden in het westen ervaren als negatief, als gebrek. In het moderne westerse denken vanaf Schopenhauer en Nietzsche komen deze steeds meer naar voren als oorspronkelijke aspecten van de wereld. Daarmee kan men spreken van een zekere toenadering van het westers denken naar het oosterse (Zen)boeddhisme waarin deze noties al veel eerder belangrijk waren. In het oosten zijn leegte en niets inherent aan het kosmisch bestaan. Om opvattingen over zijn en leegte te onderzoeken is tijd een belangrijk scharnierpunt omdat in tijd zijn en niets verenigd lijken: zij betreft de overgang van zijn naar niet-zijn en niet-zijn naar zijn. De tijd denken is dus zijn en niets in samenhang brengen.

In de cursus bespreken we grondgedachten van westerse denkers als Parmenides, Plato, Thomas, Spinoza, Nietzsche en Heidegger en van oosterse denkers zoals Shankara (rond 800), Dogen (1200-1253), Masao Abe (1915-2006) en Byung-Chul Han (geb,1959).

Globale opbouw:

College 1-2: Zijn in de Vedanta-filosofie (Upanishaden, Shankara) 

College 3-4: Zijn bij Parmenides, Plotinus, Thomas

College 5-6: Zijn bij Heidegger

College 7-8: Leegte in het Zenboeddhisme (Suzuki, Abe, Han) 

College 9-10: Tijd bij Kierkegaard, Heidegger en Abe

HOVO Utrecht/Amersfoort vanaf dinsdag 17 november 

One comment

  • Merijn (1 year)

    Ik zou graag een van uw cursussen volgen. Worden deze uitsluitend via HOVO aangeboden? Het ontbreekt mij aan 27 jaar levenswijsheid om te kunnen inschrijven bij HOVO..

Go to Top