Agenda voorjaar 2020

De filosofie van Martin Heidegger

Een inleiding in 10 colleges

HOVO Leiden

De roem van Martin Heidegger (1889-1976) begon met Sein und Zeit uit 1927 wat algemeen gezien wordt als een van invloedrijkste filosofische werken van de 20e eeuw. Er worden thema’s opgenomen die in het denken van Aristoteles, Kant, Kierkegaard, Dilthey en Husserl al een rol speelden. Deze worden op een vernieuwende manier belicht door de fenomenologische wijze van denken. De vraag naar het zijn begint met onderzoek naar het Dasein: dat wat wijzelf zijn. We zijn in de wereld en staan niet in de eerste plaats ‘tegenover’ de wereld zoals in de traditie vanaf Descartes met zijn subject-object-verhouding. In het alledaagse leven gaan we niet-theoretisch op in de wereld en het begrijpen van de mens begint met dat gegeven.

Dit denken geeft in zijn uitwerking een radicaal nieuwe blik op wie we zijn, een blik die tegelijk zo dicht bij ons staat dat we er ons voortdurend in kunnen herkennen. Het filosofisch verhaal van en over het Dasein is een ontdekking van het ‘wezen’ van de mens in zijn fundamentele aspecten: de alledaagse wereld, de relatie tot de anderen, de stemmingen waarin we daarbij verkeren. Daarbij worden thema’s als de handeling, de waarheid, de dood, de tijd en authenticiteit op een nieuwe manier belicht.

Na Sein und Zeit volgden vele andere belangrijke teksten over de geschiedenis, over kunst, over taal, over poëzie (vooral Holderlin), over techniek. Ook publiceerde hij diepgaande interpretaties van belangrijke filosofen als Plato, Aristoteles, Duns Scotus, Kant, Schelling, Hegel en Nietzsche. Deze weelde aan filosofisch inzicht staat in schrijnend contrast met concrete politieke opvattingen en handelingen van Heidegger. Zijn (volgens sommigen kortstondige) engagement met het nationaal socialisme werpt een smet, terecht of onterecht, op zijn denken.

Deze cursus heeft tot doel enige helderheid te verschaffen in de grondgedachten van Heidegger om een voorzichtige poging te doen het kaf van het koren te scheiden. De eerste helft van cursus is een bespreking van Sein und Zeit, in de tweede helft komen een aantal andere teksten aan bod.

College 1: Inleiding

College 2-5: Bespreking Sein und Zeit.

College 6: Heideggers Nietzsche-interpretatie en de geschiedenis

College 7: De oorsprong van het kunstwerk

College 8: De taal in het gedicht.

College 9: De techniek

College 10: Evaluatie

https://www.universiteitleiden.nl/hovo/collegeaanbod/filosofie-en-theologie/oerlicht

Aardse mystiek (Deel 2)

Filosofie van een hedendaagse vorm van religiositeit

HOVO Universiteit Utrecht (Amersfoort)

Aardse mystiek is een hedendaagse vorm van religiositeit die niet uitgaat van een God of van een heilig geschrift. Zij komt voort uit verwondering over het menselijk en kosmisch bestaan en uit het besef van de grenzen van de rationaliteit. Zij wordt gevoed door levenservaringen en door contemplatie van de dimensies van het aardse bestaan, zoals ruimte, tijd, kleur en klank, liefde, eenheid, geboorte en dood.



In deze cursus wordt aardse mystiek geïntroduceerd aan de hand van filosofische overwegingen en van kunstwerken, zoals gedichten en schilderijen. Filosofie en kunst zijn verwant en toch verschillend: een kunstwerk is een ervaring en toont iets van het (menselijk) bestaan, terwijl filosofie die ervaring probeert te verhelderen. We onderzoeken thema’s als: schoonheid, het verhevene en het sublieme, innigheid, het bestaansmysterie, lege en volle leegte.

De thema’s van de cursusavonden zijn:

  1. Het schone, verhevene en het sublieme
  2. Het innige: de ervaring van eenheid met de wereld
  3. De ontdekking van het bestaansmysterie
  4. Het voorval en ogenblik
  5. Het geheim van ruimte en tijd

https://www.hovoutrecht.nl/cursus/aardse-mystiek/

Zijn, Tijd en Leegte

Een vergelijking tussen oosterse en westerse filosofie

Afbeeldingsresultaten voor enso

Zijn, tijd en leegte zijn kernwoorden van het filosofische denken, zowel in het oosten als in het westen. In deze collegereeks onderzoeken we fundamentele gedachtegangen rond deze woorden in hun onderlinge samenhang. Doel van de cursus is het ontdekken van verschillen en overeenkomsten tussen oosterse en westerse denkers en daarmee het verdiepen van onze levensbeschouwing.

In het westen staat Zijn, en daarmee samenhangende begrippen als ‘eeuwigheid’ ,‘substantie’ en ‘God’ van meet af aan centraal. Dit begint bij Parmenides en Plato. Nadruk op het (Bewust-)Zijn vinden we ook in de Vedantafilosofie van Shankara en veel later bij Heidegger.

Het niets en de leegte worden in het westen ervaren als negatief, als gebrek. In het moderne westerse denken vanaf Schopenhauer en Nietzsche komen deze steeds meer naar voren als oorspronkelijke aspecten van de wereld. Daarmee kan men spreken van een zekere toenadering van het westers denken naar het oosterse (Zen)boeddhisme waarin deze noties al veel eerder belangrijk waren. In het oosten zijn leegte en niets inherent aan het kosmisch bestaan. Om opvattingen over zijn en leegte te onderzoeken is tijd een belangrijk scharnierpunt omdat in tijd zijn en niets verenigd lijken: zij betreft de overgang van zijn naar niet-zijn en niet-zijn naar zijn. De tijd denken is dus zijn en niets in samenhang brengen.

In de cursus bespreken we grondgedachten van westerse denkers als Parmenides, Plato, Thomas, Spinoza, Nietzsche en Heidegger en van oosterse denkers zoals Shankara (rond 800), Dogen (1200-1253), Masao Abe (1915-2006) en Byung-Chul Han (geb,1959).

Globale opbouw:

College 1: wat is comparatieve filosofie?

College 2-3: Zijn en tijd bij Parmenides, Plotinus, en Thomas van Aquino

College 4-5: Shankara en Heidegger over het Zijn.

College 6: Dogen en Masao Abe over de leegte en de tijd

College 7: Tijd en Niets bij Nietzsche en Heidegger

College 8-9: Filosofie van het Zenboeddhisme (Byung-Chul Han)

College 10: Conclusie

https://www.hovobrabant.nl/cursussen/987-zijn-tijd-en-leegte

Friedrich Nietzsche: denker en ziener

Een inleiding in 7 verlengde colleges

Afbeeldingsresultaten voor Nietzsche Munch

Friedrich Nietzsche (1844-1900) is atheïst, nihilist, amoralist, machtsdenker, relativist, onheilsprofeet, levensbeamer en invloedrijk in elke periode na 1900. Ruim een eeuw na zijn dood lijken zijn denkbeelden en profetieën nog niets aan kracht te hebben ingeboet. Zijn denken heeft meerdere kanten. Deze kunnen we samenvatten onder drie gezichtspunten: een poëtisch-levensbeschouwelijk denken, een kritischsceptisch denken en een politiek-metafysisch denken. In de Nietzsche-receptie de afgelopen eeuw wordt steeds een van deze kanten benadrukt en de andere daarmee verwaarloosd. De laatste tientallen jaren overheerst een onschadelijk gemaakt beeld dat past bij de hedendaagse authenticiteitscultuur en bij zacht postmodern relativisme. Dit beeld behoeft bijstelling omdat de scherpte van zijn moraalkritiek en van zijn diagnose van het nihilisme diepe vragen stellen aan de mens, aan de westerse geschiedenis en aan Nietzsches denken zelf. In deze cursus proberen we een evenwichtig beeld van Nietzsches denken te geven en we kijken daarom ook kritisch naar zijn duistere kanten. We werken met een syllabus met uitleggende teksten en originele fragmenten van Nietzsche zelf.

Onderwerpen:

1. Invloeden op Nietzsche: Heraclitus, Descartes en Schopenhauer

2-3.Nietzsches metafysica: waarheidsscepsis, perspectivisme, waardenleer, wil tot macht

4. De dood van God en het nihilisme

5. De eeuwige terugkeer van het gelijke en Übermensch

6. Moraliteit bij Kant, Schopenhauer en Nietzsche

7. Van amoraliteit naar immoraliteit: Nietzsche als profeet van Hitler

8. Authenticiteit en de kritiek op Nietzsches moraalfilosofie

9. Heideggers interpretatie van Nietzsche

10. Derridas radicalisering van Nietzsche

https://hovonoordnederland.nl/cursussen/57-friedrich-nietzsche-denker-en-ziener

(Voor mij persoonlijk een moeilijke cursus, maar de docent Hr.Ziegelaar heeft het voortreffelijk naar voren gebracht. Het heeft mij in brede zin ontwikkeld en heeft mij een totaal nieuwe kijk op de filosofie gegeven…. Echt filosofie die er toe doet. Aan de hand van Nietzsche goed zicht op de geschiedenis van de metafysica. Zeer leerzaam… De cursus was één groot plezier! En zeer verhelderend….Prima syllabus, een boek eigenlijk.)

One comment

  • Merijn (6 months)

    Ik zou graag een van uw cursussen volgen. Worden deze uitsluitend via HOVO aangeboden? Het ontbreekt mij aan 27 jaar levenswijsheid om te kunnen inschrijven bij HOVO..

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Go to Top